آیا نظارت بر دوربینهای مداربسته توسط اپراتورهای انسانی، شیوه قابلاعتمادی است؟ یک مطالعه پژوهشی در سال 2021 نشان داد که میانگین توجه موثر انسانها طی سالهای اخیر به 47 ثانیه رسیده و این مقدار روزبهروز در حال کاهش است. با توجه به این آمار، میتوان به این نکته پی برد که چرا بسیاری از اتفاقات و رویدادهای مهم از چشم اتاق مانیتورینگ دوربینهای مداربسته دور میماند و اقدامات به موقع انجام نمیشود.
این چالش تنها به کمک دستیاری رفع میشود که ساعت کاری، میزان شلوغی و تعداد بالای دوربینها بر عملکردش تأثیر نداشته باشد و در تمامی ساعات شبانهروز با دقت حداکثری به نظارت و تحلیل دادههای تصویری بپردازند. دستیاری تحت عنوان هوش مصنوعی.
هوش مصنوعی در دوربین مداربسته چگونه کار میکند؟
در حال حاضر، فناوری هوش مصنوعی به دو صورت در فرایند نظارت تصویری مورد استفاده قرار میگیرد:
1. دوربینهای مجهز به AI: این دوربینها بهصورت مستقل قابلیت تحلیل تصاویر را دارند و بخش زیادی از پردازشهای هوش مصنوعی را در داخل خود دوربین انجام میدهند. دوربینهای مجهز به AI به دلیل توان پردازشی محدود و عدم نیاز به پردازش شبکهای، گزینهای مناسب برای محیطهای کوچک بهحساب میآیند.
2. پردازش مبتنی بر سرور: در این روش، دوربینها صرفاً وظیفه ارسال تصاویر را برعهده دارند و پردازش دادهها در سرور مجهز به هوش مصنوعی انجام میشود. این مدل زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که به دلیل وسعت محیط، تعداد دوربینها زیاد است و از الگوریتمهای پیچیدهتر AI استفاده میشود. انعطافپذیری بالا، قابلیت بهروزرسانی سریع و عدم نیاز به تعویض دوربینها، از جمله مزایای این روش بهحساب میآیند.
هوش مصنوعی در سیستم نظارتی هوشمند، محتوای هر صحنه را بهصورت لحظهای تحلیل و تفسیر میکند و بر اساس قواعد از پیش تعیینشده، اقدامات لازم را انجام میدهد. به طور مثال، زمانی که یک سیستم نظارت ویدئویی هوشمند، حرکت یک خودرو در مسیر اشتباه را تشخیص میدهد، بلافاصله هشدارهای لازم را به اپراتورها ارسال میکند. دامنه اقدامات سیستم نظارتی هوشمند تنها به ارسال هشدار محدود نمیشود و این امکان را دارد تا با اتصال به ابزارهای گوناگون، عواملی مانند گیتهای ورودی، سیستم اطفای حریق، آژیرهای امنیتی یا حتی چراغهای راهنمایی را نیز کنترل کند.
این راهکارهای هوشمند، بر اساس دادههای بصری جمعآوریشده آموزش میبینند و با شرایط متنوع تطبیق پیدا میکنند. از همین رو، هرچه حجم دادههایی که یک سیستم در طول زمان مشاهده میکند بیشتر باشد، دقت آن در تشخیص الگوهای رفتاری و شناسایی رویدادهای غیرعادی نیز افزایش پیدا میکند. این قابلیت یادگیری و تطبیق، یکی از نقاط تمایز نظارت هوشمند با سیستم نظارتی سنتی است که تنها به ضبط و نمایش تصاویر اکتفا میکردند. استفاده از هوش مصنوعی در سیستمهای نظارتی باعث شده خطاهای انسانی به حداقل برسد و دوربینها از یک وسیله صرفاً ضبطکننده، به یک ابزار هوشمند و تحلیلگر تبدیل شوند.
کاربرد هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته
برخلاف روشهای سنتی، کاربرد هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته تنها محدود به ضبط وقایع نیست و در کنار افزایش امنیت، نقش مؤثری در بهبود بهرهوری، رضایتمندی مشتریان و مدیریت بهینه محیط ایفا میکند. در ادامه، برخی از کاربردهای سیستم نظارتی هوشمند در صنایع مختلف را بررسی میکنیم:
- انبار و لجستیک
در حوزه انبار و لجستیک، دوربینهای مداربسته مجهز به هوش مصنوعی نقش مهمی در بهبود کارایی و امنیت ایفا میکنند. این دوربینها قادرند جریان کار کارکنان، جابهجایی کالاها و فعالیتهای روزانه انبار را بهصورت دقیق رصد کنند و با تحلیل دادهها، گلوگاهها و مشکلات احتمالی را به مدیران اطلاع دهند.
- خردهفروشیها و فروشگاهها
در خردهفروشیها و فروشگاههای بزرگ، سیستم نظارتی هوشمند پا را از یک ابزار حفاظتی فراتر میگذارد و به راهکاری کارآمد برای بهبود تجربه مشتریان و افزایش فروش تبدیل میشود. دوربینهای مجهز به AI با تحلیل رفتار مشتریان در فروشگاه، الگوهای خرید و مسیر حرکتی آنها را شناسایی میکنند و برای چیدمان بهینه به کمک مدیران میآیند.
- بهداشت و درمان
یکی از مکانهایی که اقدام سریع و بهموقع در آن از اهمیت حیاتی برخوردار است، بیمارستان و مراکز درمانی است. سیستم نظارت ویدئویی هوشمند میتواند رفتارهای غیرعادی بیماران، سقوط یا شرایط اضطراری را بهصورت لحظهای تشخیص داده و تیم پزشکی را بهسرعت مطلع کند.
- زیرساختهای حیاتی
طی سالهای اخیر، استفاده از دوربینهای مجهز به هوش مصنوعی در زیرساختهای حیاتی مانند سدها، پالایشگاهها، نیروگاهها و مراکز انتقال انرژی، به یک استاندارد جدید تبدیل شده که میتواند هرگونه نفوذ، دستکاری تجهیزات یا حضور افراد غیرمجاز را با دقت بالا شناسایی کند. علاوه بر این موارد، دوربینهای AI با تشخیص بهموقع مخاطرات محیطی مانند آتشسوزی، نشت و یا دیگر تغییرات غیرطبیعی، تیمهای عملیاتی را برای جلوگیری از بحران مطلع میکند.
کاربرد هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته تنها به موارد بالا خلاصه نمیشود و اثرات این راهکار هوشمند را میتوان در حوزههای بسیاری مانند حملونقل، شهر هوشمند، اماکن عمومی و غیره هم بهوضوح مشاهده کرد.
مزایای هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته
روند تجهیز سیستمهای نظارتی سنتی به فناوری هوش مصنوعی، امروزه با سرعت بالایی در حال پیشرفت است و رفتهرفته کسبوکارهای بیشتری به استفاده از این ابزار آیندهنگرانه روی میآورند. برای آنکه ببینیم چه مزایایی باعث شده دوربینهای مجهز به AI تا این اندازه مورد استقبال قرار بگیرند، بهمرور چند مورد از آنها میپردازیم.
- تشخیص و شناسایی اشیاء (Object Recognition)
هوش مصنوعی این قابلیت را دارد که اشیایی مانند کیف دستی، بستهها و انواع وسایل نقلیه را با دقتی بسیار بالا، شناسایی و سپس در گروههای مختلف دستهبندی کند. این توانایی باعث میشود سیستم نظارتی بتواند میان رفتارهای عادی و موقعیتهای خطرناک تفاوت قائل شود و در صورت مشاهده یک جسم غیرمنتظره یا مشکوک، هشدار فوری صادر کند.
- تشخیص پلاک خودرو (License Plate Recognition)
فناوری تشخیص پلاک با هوش مصنوعی، نسل جدید پلاکخوانها بهحساب میآید که با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته بینایی ماشین، اعداد، حروف و حتی نوع پلاک وسایل نقلیه را با دقت مثالزدنی شناسایی میکند. این فناوری در هر شرایط محیطی مانند گردوغبار، نور کم و حتی سرعت بالای حرکت خودروها نیز عملکردی پایدار و دقیق ارائه میدهد و دچار خطا نمیشود.
- تشخیص چهره (Face Recognition)
سیستمهای نظارتی هوشمند با استفاده از ماژول تشخیص چهره قادرند افراد را با لیستهای نظارتی مختلف مثل افراد مجاز، کارکنان، مراجعهکنندگان ثبتشده یا حتی افراد ممنوعالورود مطابقت دهند. این قابلیت باعث میشود ورود و خروج افراد بهصورت کاملاً هوشمند کنترل شود و هرگونه تلاش برای ورود غیرمجاز در لحظه به اطلاع تیم امنیتی برسد.
- تشخیص دود و آتش
یکی از مهمترین مزایای سیستمهای نظارتی مجهز به هوش مصنوعی، توانایی شناسایی سریع دود و آتش است. برخلاف حسگرهای سنتی که معمولاً تنها در مراحل گسترش شعلهها و با تأخیر واکنش نشان میدهند، دوربینهای هوشمند قادرند کوچکترین نشانههای دود یا شعله را از روی تصویر تشخیص دهند. این موضوع باعث میشود هشدارهای مربوط به آتشسوزی بسیار سریع صادر شوند و زمان واکنش نیروهای امدادی به شکل چشمگیری کاهش پیدا کند.
- تشخیص دستکاری دوربین
یکی دیگر از قابلیتهای حیاتی دوربینهای مجهز به هوش مصنوعی، شناسایی هرگونه دستکاری عمدی یا غیرعمدی در دوربینهای مجموعه است. در بسیاری از سناریوهای امنیتی، مجرمان پیش از اقدام اصلی، سعی میکنند دوربینها را از کار بیندازند یا میدان دید آنها را مختل کنند. این ماژول بهمحض تشخیص اتفاقاتی مانند پوشاندن لنز، تغییر زاویه دید، تار شدن عمدی تصویر، لرزش غیرطبیعی یا قطع ارتباط، هشدار فوری صادر میکند.
این قابلیتها و ماژولها، در مجموع باعث میشوند سیستمهای نظارتی از یک ابزار ساده برای ضبط ویدئو به یک سامانه هوشمند تحلیلکننده تبدیل شود و بسیاری از تهدیدات امنیتی را پیش از وقوع شناسایی کند.
چالشها و محدودیتهای هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته
با وجود مزایای بیشمار، فناوری هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته با چالشها و محدودیتهایی نیز مواجه است که باید در هنگام پیادهسازی و استفاده مورد توجه قرار گیرد. شناخت این محدودیتها کمک میکند تا سازمانها و کسبوکارها بتوانند راهکارهای بهینهای برای بهرهبرداری از سیستمهای نظارتی هوشمند در نظر بگیرد.
1. وابستگی به کیفیت دوربین و تجهیزات سختافزاری
کسبوکارها میتوانند با اتصال دوربینهای موجود خود به نرمافزار مدیریت تصویری (VMS)، شبکه نظارتی خود را به فناوری هوش مصنوعی مجهز کنند. هرچند که در این حالت دوربینها امکان استفاده از تمامی مزایای فناوری AI را دارند؛ اما کیفیت آنها بهشدت بر عملکرد سیستم نظارتی تأثیرگذار است. طبیعتاً دوربینهای قدیمی و بیکیفیت، خروجی نامناسبی را هم به سرور انتقال میدهند و این موضوع میتواند باعث کاهش دقت الگوریتمهای هوش مصنوعی در تشخیص اشیاء، افراد یا رفتارهای مشکوک شود. بهعنوان مثال، تصاویر تار یا با رزولوشن پایین ممکن است منجر به شناسایی اشتباه یا از دست رفتن جزئیات مهم شوند.
2. هزینههای نصب و نگهداری
پیادهسازی سیستمهای نظارتی مجهز به هوش مصنوعی معمولاً نیازمند سرمایهگذاری قابلتوجهی است. البته باید توجه داشته باشیم که اغلب این هزینهها در روش استفاده از دوربینهای مجهز به AI داخلی به چشم میآیند و روی آوردن به روش پردازش مبتنی بر نرمافزار، هزینههای مرتبط با نصب و نگهداری را به طور چشمگیری کاهش میدهد. این در حالی است که بسیاری از کسبوکارها به دلیل مزایای طولانیمدت مانند افزایش امنیت، کاهش ریسکهای انسانی و بهبود کارایی نظارت، سرمایهگذاری در سیستمهای AI را بهعنوان یک ضرورت استراتژیک در نظر میگیرند.
3. ریسک خطا و هشدارهای اشتباه
هرچند هوش مصنوعی در تشخیص تهدیدات و رخدادهای غیرعادی بسیار دقیق عمل میکند، اما همچنان امکان بروز خطا و هشدارهای اشتباه وجود دارد. برای مثال، یک حیوان کوچک، سایهای متحرک یا تغییرات نور ناگهانی ممکن است بهاشتباه بهعنوان تهدید شناسایی شوند و سیستم اقدام به صدور هشدار کند. برای کاهش این ریسک، لازم است سیستمها به طور منظم آموزش داده شوند و الگوریتمها با دادههای واقعی محیط بهینه شوند.
با درک این محدودیتها، کسبوکارها میتوانند با انتظاری واقعی به استفاده از سیستمهای نظارتی هوشمند بپردازند و برای هریک از این چالشها، راهکاری متناسب در نظر بگیرند.
آینده هوش مصنوعی در دوربینهای مداربسته
هر چند که هوش مصنوعی با سرعتی کمسابقه راه خود را به بسیاری از سرویسها، از جمله دوربینهای مداربسته باز کرد؛ اما همچنان فناوریای است که ظرفیت زیادی برای رشد و پیشرفت در آینده دارد. انتظار میرود طی سالهای آینده، هوش مصنوعی در ترکیب با فناوریهای دیگری مانند اینترنت اشیاء (IoT)، یادگیری عمیق و تحلیل احساسات، نظارت تصویری را وارد مرحلهای کاملاً جدید کند.
در آینده نزدیک، دوربینها تنها نقش ناظر را برعهده نخواهند داشت، بلکه تبدیل به سامانههایی هوشمند و تصمیمگیرنده میشوند که علاوه بر تحلیل شرایط، الگوهای رفتاری را پیشبینی میکنند و نسبت به تهدیدهای احتمالی، پیش از وقوع هشدار میدهند. همچنین پیشرفت در پردازش لبه (Edge Computing) باعث خواهد شد بخش بزرگی از تحلیلها مستقیماً روی خود دوربین انجام شود و همین موضوع، بار کاری سرورها را به طور قابل توجهی کاهش میدهد.
بهعلاوه، با گسترش فناوریهای هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، دوربینها قادر خواهند بود سناریوهای احتمالی را شبیهسازی کرده، گزارشهای خودکار تولید کنند و در تصمیمسازی برای تیمهای امنیتی، مؤثر ظاهر شوند. ترکیب تمامی این قابلیتها باعث میشود تا در آینده، تحت نظارت سیستمهای نظارتی هوشمند، انتظار امنیت بیشتر و محیطهایی با تخلفات حداقلی را داشته باشیم.
اطلس؛ پیشرفتهترین ماژولهای هوش مصنوعی در یک سرویس
سیستم نظارت ویدئویی هوشمند «اطلس» با استفاده از الگوریتمهای پیشرفته بینایی ماشین و هوش مصنوعی، مجموعهای از کاربردیترین ماژولهای تحلیلی-نظارتی را در قالب یک سرویس یکپارچه در اختیار سازمانها قرار میدهد. این سرویس هوشمند با بهرهگیری از ماژولهایی نظیر تشخیص چهره، پلاکخوان هوشمند، شناسایی اشیا، تشخیص دود و آتش و تشخیص دستکاری دوربین، امکان نظارت دقیق و لحظهای بر محیطهای متنوع را فراهم میکند. یکی از مهمترین مزایای اطلس، انعطافپذیری بالای آن در سازگاری با شرایط مختلف است؛ بهگونهای که میتوان قوانین و سناریوهای نظارتی را متناسب با نیاز هر کسبوکار، شخصیسازی و بهصورت پویا بهروزرسانی کرد.
از سوی دیگر، اطلس با ارائه قابلیت جستجوی هوشمند در میان آرشیو ویدئویی، فرایند بازبینی تصاویر را به شکل چشمگیری سرعت میبخشد. کاربران میتوانند تنها با انتخاب معیارهایی مانند نوع شیء، زمان و مکان، تنها در چند ثانیه سوژه مورد نظر خود را از میان حجم زیادی از دادهها پیدا کنند. این سرویس بدون نیاز به تعویض زیرساختهای موجود، بهراحتی بر روی دوربینها و نرمافزارهای نظارتی فعلی (مانند Milestone) پیادهسازی میشود و قابلیتهای نظارتی شبکه را به سطحی بالاتر ارتقا میدهد.
جمعبندی
اگر دوران نظارت توسط دوربینهای مداربسته را به دو بخش قبل و بعد از ظهور هوش مصنوعی تقسیم کنیم، پر بیراه نگفتهایم. تا پیش از ترکیب AI با نرمافزارهای نظارت و تحلیل ویدئویی، دوربینهای مداربسته تنها حکم ابزاری برای نمایش و ضبط تصاویر را داشتهاند و بدون نظارت مداوم اپراتورهای انسانی، عملاً بدون استفاده بودند. اما پس از ادغام با هوش مصنوعی، این سیستمها از یک ابزار منفعل به یک سامانه هوشمند، دقیق و همیشه آنلاین تبدیل شدهاند که قادرند کوچکترین جزئیات را تحلیل کرده، رویدادهای غیرعادی را شناسایی کنند و حتی پیش از وقوع یک حادثه، هشدارهای لازم را ارائه دهند.
در نهایت، سرمایهگذاری بر روی سیستمهای نظارتی مجهز به هوش مصنوعی، بیش از آن که یک بهروزرسانی نرمافزاری و سختافزاری باشد، یک تصمیم استراتژیک و بلندمدت است که میتواند نحوه تامین امنیت، عملکرد سازمان و حتی تجربه مشتریان را دگرگون کند. چنین سیستمی علاوه بر کاهش هزینههای نظارت و خطاهای انسانی، زمینهساز افزایش سرعت واکنش و ارائه تحلیلهای دقیقتر میشود و ارزش افزودهای واقعی و پایدار برای کسبوکار ایجاد میکند.
